दिलिप संघवी भारतका एक अत्यन्त सफल र सम्मानित उद्यमी हुन्, जो सन फार्मास्युटिकल इन्डस्ट्रीजका संस्थापकका रूपमा विश्वभर परिचित छन्। उनको जन्म १ अक्टोबर १९५५ मा गुजरातको अमरेलीमा एक साधारण मारवाडी परिवारमा भएको थियो। बाल्यकालदेखि नै उनी व्यापारप्रति आकर्षित थिए, किनकि उनका पिता एक सानो औषधि वितरण व्यवसाय चलाउँथे। अध्ययनका क्रममा पनि संघवी आफ्नै परिवारको व्यवसायमा सहयोग गर्थे, जसले गर्दा उनी भारतीय औषधि बजार, ग्राहक आवश्यकताहरू र वितरण प्रणालीबारे राम्रोसँग परिचित भए। कलकत्ताको युनिभर्सिटी अफ कलकत्ताबाट बी.कम अध्ययन पूरा गरेपछि उनले औपचारिक रूपमा व्यावसायिक यात्राको सुरुवात गरे।
यद्यपि परिवारको व्यवसायमा उनी सहज रूपमा अघि बढ्न सक्थे, तर संघवीले आफ्नै पहिचान बनाउने लक्ष्य राखे। भारतमा गुणस्तरीय र किफायती औषधिको अभाव देखेर उनी त्यसलाई आफ्नो अवसरका रूपमा लिन चाहन्थे। यही सोचका साथ, उनले १९८३ मा जम्मा १०,००० भारतीय रुपैयाँ पूँजीसहित सन फार्मास्युटिकल इन्डस्ट्रीज स्थापना गरे। सुरुमा कम्पनीले मनोवैज्ञानिक रोग सम्बन्धी केही थोरै औषधिहरू मात्र उत्पादन गर्थ्यो, तर उत्पादनको गुणस्तर, मूल्य प्रतिस्पर्धा र बजार रणनीति अत्यन्त प्रभावकारी थियो। त्यसपछि कम्पनीले धेरै औषधिहरू, विशेष गरी जेनेरिक औषधिहरू, उत्पादन गरेर बजारमा आफूलाई मजबुत रूपमा स्थापित गर्दै गयो।
संघवीको नेतृत्वमा सन फार्माले अनुसन्धान तथा विकासमा निरन्तर लगानी गर्यो, जसले गर्दा कम्पनीले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका औषधिहरू उत्पादन गर्न सक्षम बनायो। कम्पनीले १९९० को दशकदेखि विदेशका बजारहरू—अमेरिका, युरोप र एशियाका धेरै क्षेत्रमा आफ्नो उपस्थितिलाई तेजसँग विस्तार गर्यो। उनी दीर्घकालीन योजनामा विश्वास राख्ने, जोखिमलाई सूक्ष्म रूपमा अध्ययन गर्ने, र निर्णय लिनुअघि विस्तृत विश्लेषण गर्ने नेतृत्व शैलीका लागि प्रसिद्ध छन्। संघवी प्रायः लो–प्रोफाइल जीवनशैली अपनाउने व्यक्ति हुन्, जसले सार्वजनिक चमक–दमकभन्दा कामलाई प्राथमिकता दिन रुचाउँछन्।
उनको व्यावसायिक यात्राको सबैभन्दा ठूलो मोड २०१५ मा आयो, जब सन फार्माले भारतकै अर्को ठूलो औषधि कम्पनी Ranbaxy Laboratories अधिग्रहण गर्यो। यो अधिग्रहण भारतीय औषधि उद्योगकै इतिहासमा एक महत्वपूर्ण रेकर्ड थियो, जसले सन फार्मालाई भारतकै सबैभन्दा ठूलो फार्मास्युटिकल कम्पनी र विश्वकै अग्रणी जेनेरिक औषधि उत्पादक कम्पनीमध्ये एक बनाइदियो। यसपछि संघवी भारतका सबैभन्दा धनी उद्योगपतिहरूको सूचीमा शीर्ष स्थानमा पुग्न सफल भए।
उनले आफ्नो करियरभरि धेरै अवार्ड र सम्मान प्राप्त गरेका छन्, जसमा सन् २०१६ मा भारत सरकारले प्रदान गरेको पद्मश्री पनि सामेल छ। उनी आफ्नो सामाजिक उत्तरदायित्वका लागि पनि परिचित छन्, विशेष गरी शिक्षा, स्वास्थ्य र वैज्ञानिक अनुसन्धानमा उनी निरन्तर लगान्दै आएका छन्। Sun Pharma Science Foundation मार्फत उनले विज्ञान तथा चिकित्सा क्षेत्रमा योगदान पुर्याइरहेका छन्।
आजको मितिमा दिलिप संघवी केवल एक सफल उद्योगपति मात्र होइनन्, मेहनत, अनुशासन, दूरदृष्टि र व्यावसायिक नैतिकताका प्रतीकका रूपमा हेरिन्छन्। जम्मा १०,००० रुपैयाँबाट सुरु भएको उनको व्यवसायिक यात्रा विश्वकै महत्त्वपूर्ण फार्मास्युटिकल साम्राज्यमध्ये एक बन्न समर्थ भएको छ। उनी असंख्य उद्यमीहरूका लागि प्रेरणाको स्रोत हुन्, जसले ‘सानो सुरुवातले पनि ठूलो सफलतामा रूपान्तरण लिन सक्छ’ भन्ने सन्देश स्पष्ट रूपमा दिन्छ।
एजेन्सी
