सामान्यतया औषधि खाँदा मानिसहरू डोज (मात्रा) र समयमा ध्यान दिन्छन्। तर, औषधिसँग के खाने र के नखाने भन्ने कुरा धेरैलाई थाहा हुँदैन। केही खाना र औषधिको मिश्रण हानिकारक हुन सक्छ।

गलत कम्बिनेसनले औषधिको प्रभावलाई कम गर्न सक्छ। यसको साइड इफेक्ट पनि हुन सक्छ। त्यसैले औषधि खानुअघि यसको लेबल ध्यानपूर्वक पढ्नु र खाना र औषधिको प्रतिक्रिया बुझ्नु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ।

कुन औषधिसँग कुन खानेकुरा खानु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ? औषधि र खानाको बिचमा कति समयको अन्तर हुनुपर्छ?

• खाना र औषधिको प्रतिक्रिया (एफडीआई) भनेको के हो?

यो खाना र औषधि बिचको प्रतिक्रिया हो। जब कुनै औषधिले कुनै खानेकुरासँग मिलेर सकारात्मक वा नकारात्मक प्रतिक्रिया जनाउँछ, त्यसलाई एफडीआई भनिन्छ।

यसले औषधिको प्रभावलाई कम वा बढी गराउन सक्छ। साइड इफेक्टहरू पनि हुन सक्छन्। त्यसैले डाक्टरहरूले केही औषधिहरू खाली पेटमा र केही खाना खाएपछि खान सल्लाह दिन्छन्, ताकि औषधिले सही काम गरोस्। यसको अर्थ दिनभरिको खाना होइन, बरु औषधिसँग खाइने खानेकुरा हो।

यसका धेरै कारणहरू छन्-

• केही खानेकुराले औषधिलाई घुल्न वा रगतमा मिसिन दिँदैनन्, जसले गर्दा यसको प्रभाव कम हुन्छ।
• कलेजोले औषधिलाई प्रोसेस गर्छ, तर केही खानेकुराले यो प्रक्रियालाई ढिलो वा छिटो बनाउन सक्छन्।
• औषधि र खाना मिलेर प्रतिक्रिया गर्न सक्छन्, जसले गर्दा साइड इफेक्ट हुन्छ।
• यसले भिटामिन र मिनरल्सको अवशोषणलाई पनि असर गर्न सक्छ।

के कुनै पनि औषधिलाई कुनै पनि खानेकुरासँग खान सकिन्छ?

अहँ मिल्दैन, सबै औषधिहरू सबै खानेकुराहरूसँग खान मिल्दैन। केही खानेकुराले औषधिको प्रभावलाई असर गर्न सक्छन्। त्यसैले खाना र औषधिको कम्बिनेसनमा ध्यान दिनुहोस्।

कुन औषधिसँग कुन खानेकुरा खानु हुँदैन भनेर कसरी थाहा पाउने?

यो औषधिको साल्ट र केमिकल बेस (रासायनिक आधार) मा निर्भर गर्दछ।

• खाना र औषधि मिलेर नयाँ केमिकल बन्न सक्छ।
• यिनीहरूले औषधिलाई बेअसर गर्न सक्छन् वा गम्भीर प्रतिक्रिया पैदा गर्न सक्छन्।
• सही कम्बिनेसन जान्नको लागि कुनै विश्वव्यापी वैज्ञानिक नियम छैन।
• यसको सही जानकारी मेडिकल गाइडलाइनहरूमा दिइएको हुन्छ।
• सही जानकारी औषधिको लेबलमा लेखिएको हुन्छ।
• औषधिमा स्पष्ट लेखिएको हुन्छ- औषधि खाली पेटमा खाने कि खानासँग खाने। साथै कुन खानेकुरा खानु हुँदैन भन्ने पनि उल्लेख हुन्छ।

एन्टिबायोटिक औषधिसँग कुन खानेकुरा खानु हुँदैन?

एन्टिबायोटिक औषधिसँग यी कुराहरू नखानुहोस्–

• दूध
• दही
• पनिर
• क्याल्सियम सप्लिमेन्ट

यिनीहरूले औषधिसँग प्रतिक्रिया गरेर यसको अवशोषण कम गर्न सक्छन्।

थाइराइडको औषधिसँग कुन खानेकुरा खानु हुँदैन?

यसको साथमा सोया उत्पादनहरू (जस्तै भटमास वा सोया मिल्क), ओखर र उच्च फाइबरयुक्त खानेकुराहरू खानु हुँदैन। यी चीजहरूले शरीरमा औषधिको अवशोषणलाई रोक्न सक्छन्।

औषधि र खानाको बिचमा कति समयको ग्याप हुनुपर्छ?

• यो औषधिको साल्ट र केमिकल बेसमा निर्भर गर्दछ।
• केही औषधिहरू खाली पेटमा अझ राम्रोसँग अवशोषण हुन्छन्।
• केही औषधिहरू खानासँगै खानुपर्छ।
• त्यसैले ग्यापको जानकारी लेबल वा डाक्टरबाट लिनुहोस्।

के-कस्ता साइड इफेक्टहरू हुन सक्छन्?

यसले औषधिको प्रभावलाई कम गर्न सक्छ। केही साइड इफेक्टहरू पनि हुन सक्छन्। जस्तै-

• औषधिको असर कम हुनु
• पेट दुख्नु
• ग्यास भरिनु, पेट फुल्नु
• बान्ता हुनु, वाकवाकी लाग्नु
• रिङ्गटा लाग्नु
• कमजोरी महसुस हुनु
• मुटुको ढुकढुकी अनियमित हुनु
• रक्तचाप (ब्लड प्रेसर) घटबढ हुनु
• एलर्जी हुनु वा डाबर आउनु

कहिले डाक्टरको सल्लाह लिनुपर्छ?

यदि औषधि खाएपछि असहज महसुस भएमा तुरुन्तै डाक्टरको सल्लाह लिनुपर्छ। औषधि खाएपछि यदि यी लक्षणहरू देखिएमा बेवास्ता नगर्नुहोस्-

• धेरै रिङ्गटा लागेमा।
• सास फेर्न गाह्रो भएमा।
• छाती दुखेमा।
• मुटुको ढुकढुकी धेरै छिटो वा ढिलो भएमा।
• लगातार बान्ता भएमा।
• बेहोस भएमा।
• एलर्जीको रियाक्सन भएमा।
• रक्तचाप घटबढ भएमा।

के भिटामिन सप्लिमेन्टले पनि खानासँग मिलेर प्रतिक्रिया गर्छन्?

हो, यो कुरा भिटामिन र मिनरल सप्लिमेन्टहरूमा पनि लागू हुन्छ। धेरै सप्लिमेन्टहरूले पनि खाना वा अन्य औषधिहरूसँग मिलेर सकारात्मक र नकारात्मक प्रतिक्रिया जनाउन सक्छन्। जस्तै कि–

• क्याल्सियम र आइरनले एकअर्काको अवशोषणलाई कम गर्न सक्छन्।
• त्यस्तै, आइरन सप्लिमेन्टलाई अमिलो फलफूलसँग खाँदा यसको अवशोषण बढ्छ।
• दूधले आइरनको अवशोषणलाई कम गर्छ भने भिटामिन-डी को बढाउँछ।
• उच्च फाइबरयुक्त खानाले केही भिटामिनहरूको असरलाई घटाउन सक्छ।
• त्यसैले सप्लिमेन्टहरू खाँदा पनि सही समय र खानाको ग्यापमा ध्यान दिनुहोस्।