खुदीराम बोस भारतको स्वतन्त्रता संग्रामका एक साहसी तथा प्रेरणादायी क्रान्तिकारी थिए। उनको जन्म ३ डिसेम्बर १८८९ मा पश्चिम बंगालको मिदनापुर जिल्लामा भएको थियो। उनका बुबा त्रैलोक्यनाथ बोस र आमा लक्ष्मीप्रिया देवी थिए। बाल्यकालमै आमाबुबाको निधन भएपछि उनको जीवन कठिनाइपूर्ण बनेको थियो, तर यसले उनको आत्मबल झनै मजबुत बनायो।
बाल्यकालदेखि नै खुदीराम देशप्रेमी भावना भएका विद्यार्थी थिए। उनी विद्यालयमा अध्ययन गर्दा नै अंग्रेजी शासनको अन्यायपूर्ण व्यवहारको विरोध गर्थे। उनले विभिन्न देशभक्तिपूर्ण पुस्तकहरू पढे, जसले उनको मनमा स्वतन्त्रताको भावना झन् प्रबल बनायो।
खुदीराम बोस ‘अनुशीलन समिति’ नामक क्रान्तिकारी संगठनसँग आबद्ध भएका थिए। यस संगठनले ब्रिटिश शासनको अन्त्य गर्न सशस्त्र संघर्षको मार्ग अपनाएको थियो। उनले क्रान्तिकारी गतिविधिहरूमा सक्रिय सहभागिता जनाए र देशलाई स्वतन्त्र बनाउन आफ्नो जीवन समर्पित गर्ने निर्णय गरे।
१९०५ मा बंगाल विभाजनपछि भारतभर विरोध आन्दोलन चर्किएको थियो। यस आन्दोलनले खुदीरामलाई अझ सक्रिय बनायो। उनले पर्चा वितरण, विरोध प्रदर्शन र अन्य गतिविधिहरूमा भाग लिए। उनको साहस र समर्पणका कारण उनी अन्य युवाहरूका लागि प्रेरणाको स्रोत बने।
१९०८ मा उनले आफ्नो साथी प्रफुल्ल चाकीसँग मिलेर अंग्रेज न्यायाधीश डगलस किङ्सफोर्डलाई हत्या गर्ने योजना बनाए। किङ्सफोर्ड क्रान्तिकारीहरूलाई कठोर सजाय दिने न्यायाधीश थिए। ३० अप्रिल १९०८ मा मुजफ्फरपुरमा बम प्रहार गरियो, तर दुर्भाग्यवश गलत गाडीमा बम परेपछि निर्दोष व्यक्तिहरूको मृत्यु भयो।
घटनापछि खुदीरामले भाग्ने प्रयास गरे, तर अन्ततः पक्राउ परे। उनलाई अदालतमा पेश गरियो जहाँ उनले अत्यन्त साहसका साथ आफ्नो विचार व्यक्त गरे। उनले आफ्नो देशप्रेम र उद्देश्यप्रति कुनै पछुतो नरहेको बताएका थिए।
अदालतले उनलाई मृत्युदण्डको सजाय सुनायो। ११ अगस्ट १९०८ मा, मात्र १८ वर्षको उमेरमा, उनलाई फाँसी दिइयो। फाँसीको समय पनि उनी मुस्कुराइरहेका थिए भन्ने कुरा इतिहासमा उल्लेख गरिएको छ, जसले उनको अदम्य साहस र आत्मबललाई देखाउँछ।
खुदीराम बोसको बलिदानले भारतको स्वतन्त्रता आन्दोलनमा ठूलो प्रभाव पारेको थियो। उनको मृत्युले हजारौं युवाहरूलाई देशका लागि संघर्ष गर्न प्रेरित गर्यो। उनी आज पनि भारत र दक्षिण एशियाभरि साहस, देशभक्ति र बलिदानका प्रतीकका रूपमा सम्मानित छन्।
एजेन्सी
