इन्दिरा गान्धी भारतकी पहिलो महिला प्रधानमन्त्री थिइन् जसले भारतीय राजनीति र विश्व राजनीतिमा पनि आफ्नो महत्वपूर्ण प्रभाव छोडेकी थिइन्। उनको जन्म सन् १९१७ नोभेम्बर १९ मा भारतको इलाहाबाद शहरमा भएको थियो। उनका पिता पण्डित जवाहरलाल नेहरू स्वतन्त्र भारतका प्रथम प्रधानमन्त्री थिए। सानैदेखि राजनीतिमा रुचि राख्ने इन्दिरा गान्धीले आफ्नो प्रारम्भिक शिक्षा भारतमै लिइन् र त्यसपछि शान्तिनिकेतनमा अध्ययन गरिन्। पछि उनले युरोपको अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयमा अध्ययन गरिन्।
इन्दिरा गान्धीले सन् १९४२ मा फिरोज गान्धीसँग विवाह गरिन्। उनीहरूका दुई सन्तान थिए, राजीव गान्धी र संजय गान्धी। इन्दिरा गान्धीले सन् १९५९ मा भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस पार्टीको अध्यक्ष पद सम्हालिन्। पिताको मृत्युपछि सन् १९६६ मा उनलाई प्रधानमन्त्री बनाइयो। उनी सन् १९६६ देखि १९७७ सम्म र पुनः सन् १९८० देखि १९८४ सम्म प्रधानमन्त्री भइन्।
उनको कार्यकालमा भारतमा हरित क्रान्ति सुरु भई कृषि उत्पादनमा वृद्धिले खाद्यान्न आत्मनिर्भरता बढायो। उनको नेतृत्वमा भारतले सन् १९७४ मा पोखरणमा पहिलो आणविक परीक्षण सम्पन्न गर्यो। उनले बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता संघर्षमा भारतको पक्षमा निर्णय गर्दै सन् १९७१ मा पाकिस्तानसँग युद्ध गरिन्, जसपछि बङ्गलादेश स्वतन्त्र राष्ट्र बन्यो। यी निर्णयहरूले उनको अन्तर्राष्ट्रिय छवि सशक्त बनायो।
तर, उनको कार्यकाल विवादरहित रहेन। सन् १९७५ मा इलाहाबाद उच्च अदालतले चुनावमा अनियमितता भएको भन्दै उनको निर्वाचन बदर गर्यो। त्यसपछि उनले आपतकाल घोषणा गरिन्, जसमा नागरिक अधिकारहरू सीमित गरियो र प्रेसमाथि नियन्त्रण लगाइयो। यस निर्णयको आलोचना व्यापक रूपमा भयो र सन् १९७७ को चुनावमा उनी हारिन्।
सन् १९८० मा पुनः प्रधानमन्त्री बनेपछि उनले देशलाई स्थायित्व दिन विभिन्न प्रयास गरिन्। तर सन् १९८४ मा अमृतसरस्थित हरिमन्दिर साहिब (गोल्डेन टेम्पल) मा 'अपरेशन ब्लू स्टार' सञ्चालन गरियो, जसमा भारतीय सेनाले सशस्त्र सिक्ख अलगाववादीहरूलाई हटायो। यस घटनाले सिक्ख समुदायमा आक्रोश फैलायो। त्यसको प्रतिशोधस्वरूप सन् १९८४ अक्टोबर ३१ मा आफ्नै सिक्ख अंगरक्षकहरूले उनको हत्या गरिदिए।
इन्दिरा गान्धीको जीवन एक प्रेरणादायी र चुनौतीपूर्ण यात्रा थियो। उनले भारतीय महिलाहरूका लागि नेतृत्वको नयाँ बाटो खोलिन्। उनको मृत्यु पछि उनका छोरा राजीव गान्धी पनि भारतका प्रधानमन्त्री बने। इन्दिरा गान्धी आज पनि भारतको राजनीतिमा एक बलियो र विवादास्पद व्यक्तित्वको रूपमा स्मरण गरिन्छन्।
एजेन्सी
