रे क्रोक (Ray Kroc) एक अमेरिकी उद्यमी र व्यवसायी थिए जसले म्याकडोनाल्ड्सलाई विश्वको सबैभन्दा ठूलो फास्ट फुड चेनको रूपमा विकास गर्न योगदान दिए। उनी ५ अक्टोबर १९०२ मा अमेरिकाको इलिनोइस राज्यमा जन्मेका थिए। उनको जीवन सुरु देखिनै संघर्षपूर्ण थियो। उनी सानो उमेरमै परिवारलाई सहयोग गर्न विभिन्न काम गर्ने गर्थे। उनले पेपर कप बेच्ने, पियानो बजाउने, रेडियोमा काम गर्ने र मिल्कशेक मेसिन बेच्ने जस्ता काममा अनुभव हासिल गरे। यी सबै कामहरूले उनलाई ग्राहकसँग कसरी व्यवहार गर्ने भन्ने सीप र व्यवसायिक मानसिकता सिकाए।
१९५४ मा उनले ‘स्पीडी सर्विस सिस्टम’ भन्ने अनौठो शैलीमा सञ्चालन भइरहेको म्याकडोनाल्ड भाइहरूको रेस्टुरेन्ट भेटे। यो रेस्टुरेन्टले छिटो, सस्तो र गुणस्तरीय खाना दिने अवधारणामा आधारित थियो। रे क्रोकले यसलाई ठूलो व्यावसायिक सफलताको अवसर देखे र उनीहरूसँग सहकार्य गर्ने निर्णय गरे। उनले फ्रान्चाइज मोडेलमार्फत म्याकडोनाल्ड्सलाई विस्तार गर्ने योजना बनाए।
१९५५ मा उनले म्याकडोनाल्ड्स सिष्टम्स, इन्क. (McDonald's Systems, Inc.) स्थापना गरे जुन पछि McDonald's Corporation बन्यो। उनको नेतृत्वमा म्याकडोनाल्ड्सले केवल केही वर्षमै सयौं शाखाहरू खोल्न सफल भयो। उनले प्रत्येक फ्रान्चाइजमा एउटै गुणस्तर, स्वाद र सेवा सुनिश्चित गर्ने कडा नियम बनाएका थिए। उनले ‘Consistency is key’ भन्ने मूलमन्त्रलाई आधार बनाए।
रे क्रोकले केवल व्यापार मात्र होइन, व्यवस्थापन प्रणालीमा पनि क्रान्ति ल्याए। उनले Hamburger University नामक प्रशिक्षण केन्द्र स्थापना गरे जहाँ फ्रान्चाइज मालिक र कर्मचारीलाई व्यवसाय संचालन, सेवा, गुणस्तर नियन्त्रण र ग्राहक व्यवस्थापन सम्बन्धी तालिम दिइन्थ्यो। यसले म्याकडोनाल्ड्सलाई विश्वव्यापी स्तरमा एकरूप बनाउन मद्दत गर्‍यो।

उनको रणनीति केवल खाना बेच्ने नभई ब्रान्ड निर्माण गर्नेमा केन्द्रित थियो। म्याकडोनाल्ड्स ‘Golden Arches’ लोगो, ‘Ronald McDonald’ पात्र र ग्राहकअनुकूल वातावरणका कारण विश्वभर चिनिन थाल्यो।

रे क्रोकको व्यवसायिक शैली कहिलेकाहीं विवादास्पद पनि रह्यो। उनले अन्ततः म्याकडोनाल्ड भाइहरूसँगको भागीदारी समाप्त गरी कम्पनीमा पूर्ण नियन्त्रण लिए। यसले उनलाई धेरै आलोचना पनि आयो तर उनको निर्णयले कम्पनीलाई लामो समयसम्म स्थायित्व र बढ्दो नाफा दिलायो।

१९६० र ७० को दशकमा म्याकडोनाल्ड्सले विश्वव्यापी विस्तार गर्दै युरोप, एसिया र अन्य महाद्वीपसम्म आफ्नो बजार बनायो। आज म्याकडोनाल्ड्स १०० भन्दा बढी देशमा ३०,००० भन्दा धेरै शाखा रहेको कम्पनी बनेको छ।

रे क्रोकले १९८४ मा निधन हुनुअघि ‘Grinding it Out: The Making of McDonald's’ नामक आत्मकथा पनि प्रकाशित गरेका थिए। उनले आफ्ना संघर्ष, अनुभव र व्यवसायिक सिद्धान्तहरू त्यसमा उल्लेख गरेका छन्।

उनको जीवनले देखाउँछ कि दृढता, अवसरलाई चिन्ने क्षमता र नवप्रवर्तनशील सोचाइ भएमा सामान्य पृष्ठभूमिबाट आएका व्यक्तिले पनि विश्वव्यापी सफलता हासिल गर्न सक्छ। रे क्रोक केवल एक उद्यमी मात्र होइनन्, उनी विश्व खाद्य उद्योगलाई नयाँ आयाम दिने दूरदर्शी व्यक्तित्वका रूपमा स्मरण गरिन्छन्।