सर चन्द्रशेखर वेंकट रमण (C. V. Raman) भारतीय भौतिकशास्त्री हुन् जसले विश्व विज्ञानमा अमूल्य योगदान पुर्‍याए। उहाँको जन्म सन् १८८८ नोभेम्बर ७ मा तमिलनाडुको तिरुचिरापल्ली शहरमा भएको थियो। उहाँको पिता चन्द्रशेखर अय्यर एक गणितका शिक्षक हुनुहुन्थ्यो, जसले रमणलाई सानैदेखि विज्ञानप्रति रुचि जगाउन सहयोग पुर्‍याए।

रमणले आफ्नो प्रारम्भिक शिक्षा विशाखापट्टनम र मद्रासमा प्राप्त गर्नुभयो। उहाँले १५ वर्षको उमेरमै मद्रास विश्वविद्यालयबाट भौतिकशास्त्रमा स्नातक उत्तीर्ण गर्नुभयो, जसबाट उहाँको असाधारण बौद्धिक क्षमता प्रष्ट देखिन्छ। पछि उहाँले भारतीय वित्त विभागमा नोकरी पनि गर्नुभयो तर उहाँको रुचि सधैँ अनुसन्धान र भौतिकशास्त्रमा रह्यो।

सन् १९२१ मा युरोप भ्रमणको क्रममा उहाँले समुद्रको नीलो रंगबारे प्रश्नहरू सोध्न थाले, जसले उहाँलाई प्रकाश प्रकीर्णन सम्बन्धी अनुसन्धानतर्फ डोर्‍यायो। लामो अनुसन्धानपछि सन् १९२८ मा उहाँले 'रमण प्रभाव' (Raman Effect) को खोज गर्नुभयो। यसले देखाउँछ कि प्रकाश पारदर्शी माध्यमबाट जाँदा केही अणुहरूसँग अन्तरक्रिया गरेर आफ्नो तरंगदैर्ध्य परिवर्तन गर्छ। यो खोज आधुनिक भौतिकशास्त्र र रसायनशास्त्र दुवैका लागि क्रान्तिकारी प्रमाणित भयो।

यस योगदानको मान्यतास्वरूप उहाँलाई सन् १९३० मा भौतिकशास्त्रको नोबेल पुरस्कार प्रदान गरियो। उहाँ पहिलो एसियाली वैज्ञानिक हुनुहुन्थ्यो जसले यो पुरस्कार प्राप्त गर्नुभयो। यसले भारतलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा वैज्ञानिक योगदानको नक्सामा अग्रसर गरायो।

उहाँले भारतीय विज्ञान संस्थान (IISc) मा निर्देशकको रूपमा काम गर्नुभयो र पछि बंगलोरमा रमण अनुसन्धान संस्थान (Raman Research Institute) स्थापना गर्नुभयो। उहाँले भारतमा वैज्ञानिक अनुसन्धानको प्रवर्द्धन, नयाँ पुस्तालाई प्रेरित गर्ने र देशलाई विज्ञानमा आत्मनिर्भर बनाउन ठूलो भूमिका खेल्नुभयो।

रमणलाई भारत सरकारले 'भारत रत्न' पुरस्कार (सन् १९५४) सहित अनेकन सम्मान र उपाधिहरू प्रदान गर्‍यो। उहाँलाई 'नाइटहुड' उपाधि पनि दिइएको थियो। उहाँको नाममा 'रमण स्काटरिङ' र 'रमण स्पेक्ट्रोस्कोपी' विज्ञानको महत्वपूर्ण शाखा बनेका छन्।

सर सी. भी. रमणको निधन सन् १९७० नोभेम्बर २१ मा भयो। उहाँको योगदानले भारतलाई नयाँ वैज्ञानिक युगतर्फ अग्रसर गर्‍यो र उहाँ सधैँ भारतीय विज्ञानको गौरवशाली प्रतीकका रूपमा सम्झिने गरिन्छ।