जमशेदजी नुसरवानजी टाटा भारतका महान् उद्योगपति, समाजसेवी तथा टाटा समूहका संस्थापक हुन्। उनी आधुनिक भारतीय उद्योगका पितामहका रूपमा सम्मानित छन्। जमशेदजी टाटाले भारतमा औद्योगिक क्रान्तिको सुरुवात गर्दै आत्मनिर्भर र समृद्ध राष्ट्र निर्माणको सपना देखेका थिए।

जमशेदजी टाटाको जन्म सन् १८३९ मार्च ३ मा गुजरातको नवसारीमा एक पारसी परिवारमा भएको थियो। उनका पिता नुसरवानजी टाटा एक प्रगतिशील व्यापारी थिए, जसले छोरालाई आधुनिक शिक्षा दिन विशेष ध्यान दिएका थिए। जमशेदजीले मुम्बईस्थित एल्फिन्स्टन कलेजबाट शिक्षा प्राप्त गरे, जहाँ उनले व्यापार र व्यवस्थापनसम्बन्धी ज्ञान हासिल गरे।

शिक्षा पूरा गरेपछि उनले आफ्नो पारिवारिक व्यवसायमा संलग्न हुँदै व्यापारिक अनुभव बटुले। सन् १८६८ मा उनले २१,००० रुपैयाँको पूँजीमा आफ्नै व्यापार सुरु गरे, जुन नै पछि गएर विशाल टाटा समूहको आधार बन्यो। उनले भारतमै उद्योग स्थापना गरी देशलाई आत्मनिर्भर बनाउने दृढ संकल्प लिएका थिए।

जमशेदजी टाटाका चार महान् सपना थिए—भारतमा इस्पात उद्योग स्थापना, विश्वस्तरीय शैक्षिक संस्था खोल्ने, आधुनिक ऊर्जा उत्पादन (विद्युत)को विकास गर्ने र उच्चस्तरीय होटल स्थापना गर्ने। यी सबै सपना उनले देखेको समयमा असम्भवजस्तै मानिन्थे, तर उनका विचार र योजनाहरू पछि गएर यथार्थ बने।

उनको दूरदृष्टिको परिणामस्वरूप टाटा आयरन एण्ड स्टिल कम्पनी (हाल टाटा स्टील), भारतीय विज्ञान संस्थान (Indian Institute of Science), टाटा पावर तथा ताजमहल प्यालेस होटल स्थापना भए। यद्यपि यीमध्ये धेरै परियोजनाहरू उनको निधनपछि मात्र पूर्ण भए, तर यसको आधार र अवधारणा जमशेदजी टाटाकै सोचको उपज थियो।

जमशेदजी टाटा केवल उद्योगपति मात्र होइन, एक महान् समाजसेवी पनि थिए। उनले आफ्ना कर्मचारीहरूको कल्याण, शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिक विकासमा विशेष ध्यान दिएका थिए। उनी लाभभन्दा पनि मानवता र राष्ट्रहितलाई प्राथमिकता दिने व्यक्तित्व थिए।

सन् १९०४ मे १९ मा जर्मनीको बाड नौहेइममा उपचारको क्रममा जमशेदजी टाटाको निधन भयो। उनको निधन भए पनि उनका आदर्श, विचार र योगदान आज पनि टाटा समूहमार्फत जीवित छन्। जमशेदजी टाटा भारतीय उद्योगको इतिहासमा एक अमर व्यक्तित्वका रूपमा सधैं स्मरणीय रहनेछन्।