मदर टेरेसाको वास्तविक नाम अन्जेजे गोंजा बोजाक्सीउ हो। उनी २६ अगस्ट १९१० मा स्कोप्जे शहरमा जन्मिएकी थिइन्, जुन अहिलेको उत्तर म्यासेडोनिया मा पर्छ। उनको परिवार अल्बेनियन मूलको रोमन क्याथोलिक थियो।
बल्ल आफ्नो बाल्यकालमै उनी धार्मिक भावना र मानव सेवाप्रति आकर्षित थिइन्। उनले १२ वर्षको उमेरमै धार्मिक जीवन रोज्ने निर्णय गरेकी थिइन्, र १८ वर्षको उमेरमा "लोरेटो सोसाइटी" नामक धार्मिक ननहरूको संस्थामा प्रवेश गरिन्।
भारत आगमन र अध्यापन जीवन
सन् १९२९ मा उनी भारत आइन् र दार्जिलिङमा केही समयको प्रशिक्षणपछि कोलकाताको सेंट मेरी हाई स्कूल मा शिक्षिका भइन्। उनी अंग्रेजी र बङ्गाली भाषामा दक्ष थिइन्। यस विद्यालयमा उनले सामाजिक सेवामा विशेष ध्यान दिइन्।
तर सन् १९४६ मा एक ट्रेन यात्राको क्रममा उनले “भगवानको आवाज” सुनेको अनुभव गरिन् — जसमा उनलाई गरीब र दुःखीहरूको सेवा गर्न जीवन समर्पण गर्न प्रेरणा मिल्यो।
यसलाई उनले आफ्नो "द्वितीय बुलाहट" (Second Calling) मानेकी थिइन्।
कोलकाताका गरिबहरूसँगको जीवन
सन् १९४८ मा उनले लोरेटो संस्था त्यागेर सादा सेतो सारीमा निलो किनार लगाएर नयाँ जीवन सुरु गरिन्।
उनी कोलकाताको सडक, झुपडी र गन्धै गन्हाउने बस्तीहरूमा गइ गरिब, रोगी, बेसहारा र मरनासन्न अवस्थाका मानिसहरूलाई सेवा दिन थालिन्।
उनी आफैं अस्पतालको काम सिकिन्, प्राथमिक औषधोपचार गर्न थालिन् र सडकमा छटपटाइरहेका बिरामीहरूलाई सान्त्वना दिन थालिन्।
‘Missionaries of Charity’ को स्थापना
सन् १९५० मा उनले "Missionaries of Charity" नामक सेवा संस्था स्थापना गरिन्।
यस संस्थाको उद्देश्य थियो:"त्यस्ता मानिसहरूको सेवा गर्नु जो समाजबाट तिरस्कृत छन् – जो असाध्य रोगी छन्, असहाय छन्, र जसको हेरचाह गर्ने कोही छैन।"
यस संस्थाले भारतभित्र र विश्वभरि विस्तार गर्दै वृद्धाश्रम, कुष्ठरोगी केन्द्र, अनाथालय, शिशु गृह, एचआईभी/एड्स अस्पतालहरू स्थापना गर्यो।
आज यस संस्थाका हजारौं स्वयंसेवक संसारका १३३ देशहरूमा सेवा दिइरहेका छन्।
सेवा र पुरस्कारहरू
उनको महान कार्यको मान्यता स्वरूप उनलाई थुप्रै राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कारहरू प्रदान गरिए:
नोबेल शान्ति पुरस्कार (१९७९) – उनले पुरस्कार स्वरूप प्राप्त सम्पूर्ण राशी गरिबहरूको सेवामा लगाइन्।
भारत रत्न (१९८०) – भारतको सर्वोच्च नागरिक सम्मान
पद्मश्री (१९६२)
रमन मैगसेसे पुरस्कार (१९६२)
अमेरिकन प्रेसिडेन्सियल मेडल अफ फ्रीडम (१९८५)
अन्तिम जीवन र सन्त घोषण
उनको स्वास्थ्य १९९० को दशकबाट कमजोर हुन थाल्यो। उनले सन् १९९७ मा Missionaries of Charity को नेतृत्वबाट अवकाश लिइन्।
सेप्टेम्बर ५, १९९७ मा उनको निधन कोलकातामा भयो। उनको मृत्युमा विश्वभर शोक मनाइएको थियो।
सन् २००३ मा पोप जोन पॉल द्वितीयले उनलाई "धन्य" घोषणा गरे र सन् २०१६ मा पोप फ्रान्सिसले उनलाई "सन्त टेरेसा अफ कोलकाता" को रूपमा सन्त घोषित गरे।