भारतीय कमेडियन कपिल शर्माको कार्यक्रम ‘द ग्रेट इन्डियन कपिल शो’को तेस्रो सिजनको पहिलो कार्यक्रममा बलिउड अभिनेता सलमान खान अतिथि थिए ।
सलमान आफ्नो फिल्म सिकन्दरको प्रचार गर्न शोमा आएका थिए । यस क्रममा कपिल र बाँकी टोलीले उनलाई फिल्म र व्यक्तिगत जीवनसँग सम्बन्धित प्रश्नहरू सोधे ।
एक प्रश्नको क्रममा सलमानले आफू ‘ब्रेन एन्युरिज्म’ नामक रोगबाट पीडित रहेको बताए । आफ्नो स्वास्थ्य समस्याको बारेमा कुरा गर्दै सलमानले सिकन्दरको छायांकनको क्रममा आफ्नो करङमा चोट लागेकोसमेत खुलासा गरे ।
उनले भने, “हामी हरेक दिन हड्डी भाँचिरहेका छौं, करङ भाँचिएको छ, ट्राइजेमिनल न्यूराल्जिया भएको छ । मस्तिष्कमा एन्युरिज्म छ, अझै काम गरिरहेको छु । एभीबाट पीडित छु, अझै हिँडिरहेको छु । म एक्सन गर्छु । म हिँड्न सक्दिनँ, तैपनि अझै नाचिरहेको छु । मेरो जीवनमा यही सबै भइरहेको छ ।”
सलमानको भनाइपछि मानिसहरू इन्टरनेटमा ब्रेन एन्युरिज्मसँग सम्बन्धित जानकारी खोजिरहेका छन् । ब्रेन एन्युरिज्म भनेको के हो र यो रोग कति खतरनाक छ ?
ब्रेन एन्युरिज्म के हो ?
रक्तनली फुल्ने समस्यालाई एन्युरिज्म भनिन्छ । यो फुल्ने समस्या नसा कमजोर भएको कारणले हुन्छ, विशेषगरी जहाँ नसा दुई भागमा विभाजित हुन्छ ।
जब रगत यो कमजोर ठाउँबाट जान्छ, यसको दबाबले त्यो क्षेत्र बेलुन जस्तै बाहिरतिर फुल्छ । शरीरको कुनै पनि नसामा एन्युरिज्म हुन सक्छ, तर यो प्रायः दुई ठाउँमा हुन्छ –
मुटुबाट शरीरमा रगत पुर्याउने धमनी
मस्तिष्क
यदि मस्तिष्कमा एन्युरिज्म छ भने यसलाई मस्तिष्क एन्युरिज्म भनिन्छ ।
ब्रेन एन्युरिज्मका प्रकार
ब्रेन एन्युरिज्मलाई मुख्यतया तीन वर्गमा विभाजन गरिएको छ:
थैली धमनी विस्फोट
यसलाई बेरी एन्युरिज्म पनि भनिन्छ । यो एन्युरिज्म बोटमा झुण्डिएको अंगूर जस्तो देखिन्छ । यो मुख्य धमनी वा यसको हाँगाहरू मध्ये एकबाट निस्कने रगतले भरिएको गोलो थैली हो । यो प्रायः मस्तिष्कको आधारमा (तल) धमनीहरूमा बन्छ । बेरी एन्युरिज्म सबैभन्दा सामान्य प्रकारको एन्युरिज्म हो ।
फ्युसिफर्म एन्युरिज्म
यस प्रकारको एन्युरिज्म धमनी वरिपरि सुन्निन्छ, अर्थात् धमनीका सबै भागहरू सुन्निन्छन् ।
माइकोटिक एन्युरिज्म
यो एन्युरिज्म संक्रमणको कारणले हुन्छ । जब संक्रमणले मस्तिष्कको धमनीहरूलाई असर गर्छ, यसले तिनीहरूको भित्ताहरूलाई कमजोर बनाउँछ । यसले एन्युरिज्मको निर्माण निम्त्याउन सक्छ ।
ब्रेन एन्युरिज्मका लक्षण
ब्रेन एन्युरिज्म नफुटेसम्म यसले कुनै खतरा निम्त्याउँदैन । यदि यो फुट्यो भने यो अवस्था धेरै खतरनाक हुन्छ, जसलाई सबराक्नोइड हेमरेज भनिन्छ । यसले मस्तिष्कमा रगत फैलाउँछ र मस्तिष्कलाई ठूलो क्षति पुर्याउन सक्छ ।
ब्रेन एन्युरिज्म फुटेपछि देखा पर्ने लक्षण
अचानक गम्भीर र असह्य टाउको दुख्नु (मानौं कसैले तपाईंलाई टाउकोमा जोडले हिर्काएको जस्तो)
गर्धनमा दुखाइ
वाकवाकी र बान्ता
प्रकाश हेर्दा दुखाइ
ब्रेन एन्युरिज्मले सामान्यतया कुनै लक्षण देखाउँदैन, विशेष गरी यदि यो सानो छ भने ।
यदि यो ठूलो छ भने यसले नजिकैका स्नायुहरूमा दबाब दिन सक्छ, जसले गर्दा टाउको दुख्ने, दृष्टिमा परिवर्तन हुने वा अनुहार सुन्निने जस्ता लक्षणहरू देखा पर्न सक्छन् ।
ब्रेन एन्युरिज्म किन हुन्छ ?
अनुसन्धानकर्ताहरूले रक्तनलीहरू किन कमजोर हुन्छन् भन्ने कुरा पूर्ण रूपमा बुझ्न सकेका छैनन्, तर यसको केही मुख्य कारणहरू छन् ।
धुम्रपान
उच्च रक्तचाप
मस्तिष्क धमनी विस्फोटको पारिवारिक इतिहास (आनुवंशिक कारणहरू)
कहिलेकाहीँ जन्मदेखि नै रक्तनलीहरू कमजोर हुनु
टाउकोमा चोटपटक
मदिरा र लागूपदार्थको दुरुपयोग
ब्रेन एन्युरिज्म कुनै पनि उमेरमा हुन सक्छ, तर ४० वर्षभन्दा माथिका मानिसहरूमा यो बढी सामान्य हुन्छ । पुरुषहरूको तुलनामा महिलाहरूमा यो हुने सम्भावना बढी हुन्छ ।
बेलायतको राष्ट्रिय स्वास्थ्य सेवाका अनुसार इङ्गल्याण्डमा प्रत्येक वर्ष प्रत्येक पन्ध्र हजार मानिसहरूमा एक जनामा ब्रेन एन्युरिज्म फुट्ने गरेको छ ।
अमेरिकास्थित ब्रेन एन्युरिज्म फाउन्डेसनका अनुसार अमेरिकामा प्रत्येक वर्ष एक लाख मानिसहरूमा यसको आठ देखि दशवटा घटनाहरू रिपोर्ट गरिन्छन् ।
उपचार के हो ?
मायो क्लिनिक अमेरिकाको एक निजी संस्था हो, जसले स्वास्थ्यसम्बन्धी अनुसन्धान गर्छ । संस्थाले ब्रेन एन्युरिज्मको बारेमा विस्तृत जानकारी प्रदान गरेको छ ।
फुटेको ब्रेन एन्युरिज्म मर्मत गर्ने दुई सामान्य उपचारहरू छन् – सर्जिकल क्लिपिङ र एन्डोभास्कुलर उपचार ।
कतिपय अवस्थामा यी उपचारहरू नचुटिएको एन्युरिज्मको लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ, तर उपचारको फाइदाभन्दा जोखिमहरू बढी हुन सक्छन् ।
सर्जिकल क्लिपिङ
यस प्रक्रियामा एन्युरिज्म बन्द हुन्छ । न्यूरोसर्जन टाउकोको हड्डी हटाएर एन्युरिज्ममा पुग्छ । त्यसपछि उनले एन्युरिज्ममा रगत आपूर्ति गर्ने रक्तनली फेला पार्छ । त्यहाँ एउटा सानो धातुको क्लिप राखिन्छ ताकि रगतको प्रवाह एन्युरिज्ममा जान नपाओस् ।
सर्जिकल क्लिपिङ धेरै प्रभावकारी मानिन्छ । क्लिप गरिएको एन्युरिज्म पुन: बन्दैन । जोखिमहरूमा मस्तिष्कमा रक्तस्राव वा रगत जम्ने समस्या समावेश छ ।
शल्यक्रियाबाट निको हुन लगभग ४ देखि ६ हप्ता लाग्छ । यदि एन्युरिज्म फुटेको छैन भने मानिसहरू एक वा दुई दिनमा अस्पतालबाट घर जान सक्छन् । एन्युरिज्म फुटेको अवस्थामा अस्पताल बसाइ लामो हुन्छ ।
इन्डोभास्कुलर उपचार
यो सर्जिकल क्लिपिङ भन्दा कम आक्रामक छ र कहिलेकाहीं सुरक्षित हुन सक्छ । एउटा पातलो ट्यूब (क्याथेटर) रक्तनलीबाट एन्युरिज्ममा पठाइन्छ र त्यसमा विशेष धातुको कुण्डलीहरू घुसाइन्छ ।
सर्जिकल क्लिपिङ जस्तै यो प्रक्रियाले पनि मस्तिष्कमा रक्तस्राव हुने वा रक्तप्रवाह अवरुद्ध हुने थोरै जोखिम बोक्छ । साथै, एन्युरिज्म पुन: देखा पर्न सक्छ । त्यसैले, समय-समयमा इमेजिङ परीक्षणहरू गराउनु महत्त्वपूर्ण छ ।
प्रवाह डाइभर्सन
यो पनि एक प्रकारको एन्डोभास्कुलर उपचार हो । यसमा रक्त प्रवाहलाई एन्युरिज्मबाट टाढा लैजान नसाहरूमा स्टेन्ट राखिन्छ । यसले एन्युरिज्म फुट्ने जोखिम कम गर्छ र शरीरलाई निको पार्न मद्दत गर्छ ।
यो दृष्टिकोण ठूला धमनीविस्फार वा धमनीविस्फारहरूको लागि उपयोगी छ जुन शल्यक्रिया वा कोइलिङद्वारा उपचार गर्न गाह्रो हुन्छ ।
एन्युरिज्म कसरी रोक्ने ?
एन्युरिज्म हुनबाट जोगाउने वा ठूलो हुने र फुट्ने जोखिम कम गर्ने सबैभन्दा राम्रो तरिका भनेको रक्तनलीहरूलाई क्षति पुर्याउन सक्ने बानीहरूबाट बच्नु हो ।
यी कुराहरूबाट बच्नुहोस्:
धूम्रपान
बढी तारेको खाना खाने
उच्च रक्तचाप नियन्त्रण नहुनु
अधिक तौल वा मोटोपना
–बीबीसीबाट
बीबीसी
