नेपालमा जाडो मौसम केवल तापक्रम घट्ने समय मात्र होइन, छालाका लागि सबैभन्दा संवेदनशील र चुनौतीपूर्ण अवधि पनि हो। जाडो सुरु भएसँगै वातावरणीय आर्द्रता कम हुँदै जान्छ, जसका कारण छालाबाट प्राकृतिक नमी तीव्र रूपमा हराउँछ। यसको प्रत्यक्ष असर छालामा सुक्खापन, खस्रोपन, चिलाउने, चर्किने तथा कतिपय अवस्थामा संक्रमणको जोखिम बढ्नुका रूपमा देखिन्छ।
चिकित्सकीय दृष्टिकोणबाट हेर्दा, जाडो मौसममा देखिने अधिकांश छाला समस्याहरू उचित हेरचाहको अभाव, गलत बानी तथा आत्म–उपचारका कारण उत्पन्न हुने गर्छन्। त्यसैले जाडोलाई बेवास्ता गर्ने होइन, वैज्ञानिक र नियमित छाला हेरचाह गर्ने अवसरका रूपमा लिन आवश्यक छ।
१. नियमित मोइस्चराइजेसन अत्यावश्यक
जाडो मौसममा छालाको सुरक्षात्मक तह कमजोर हुन सक्छ। स्नानपछि छाला हल्का भिजेको अवस्थामा मोइस्चराइजर प्रयोग गर्दा नमी लामो समयसम्म कायम रहन्छ। दिनमा कम्तीमा दुई पटक मोइस्चराइज गर्नु छालाको स्वास्थ्यका लागि लाभदायक हुन्छ।
२. अत्यधिक तातो पानीबाट बच्नुहोस्
तातो पानीले छालाको प्राकृतिक तेल हटाइदिन्छ, जसले सुक्खापन र चिलाउने समस्या बढाउँछ। स्नान तथा हात–मुख धुँदा सधैं न्यानो (lukewarm) पानी प्रयोग गर्नु चिकित्सकीय रूपमा उपयुक्त मानिन्छ।
३. छालाको प्रकारअनुसार साबुन र फेसवाश छनोट गर्नुहोस्
अत्यधिक सुगन्धित वा कडा रासायनिक साबुनले छालामा जलन र एलर्जी निम्त्याउन सक्छ। सुक्खा वा संवेदनशील छालाका लागि माइल्ड तथा pH-balanced क्लिन्जर प्रयोग गर्नु सुरक्षित हुन्छ।
४. जाडोमा पनि सनस्क्रिन अनिवार्य
जाडो मौसममा घाम कमजोर देखिए पनि UV किरण वर्षभरि सक्रिय रहन्छ। घरबाहिर निस्कँदा SPF युक्त सनस्क्रिन प्रयोग गर्दा छालाको कालोपन, चाउरीपन र दीर्घकालीन क्षतिबाट जोगिन सकिन्छ।
५. ओठ, हात र खुट्टामा विशेष हेरचाह
ओठ चर्किनु, हात फाट्नु र एडी फुट्नु जाडोका सामान्य समस्या हुन्। लिप बाम, ह्यान्ड क्रीम र फुट क्रीम नियमित प्रयोग गर्दा यी समस्या कम हुनुका साथै संक्रमणको जोखिम पनि घट्छ।
६. पानी र पोषणयुक्त आहारमा ध्यान दिनुहोस्
जाडोमा तिर्खा कम लागे पनि शरीरलाई आवश्यक पानीको मात्रा उस्तै हुन्छ। फलफूल, हरियो सागसब्जी, भिटामिन तथा ओमेगा–३ युक्त आहारले छालालाई भित्रबाट पोषण दिई चमक र लचिलोपन कायम राख्छ।
७. ऊनी तथा सिंथेटिक कपडाबाट छाला जोगाऔँ
ऊन वा सिंथेटिक कपडाले कतिपय व्यक्तिमा खुजली र एलर्जी बढाउन सक्छ। यस्तो अवस्थामा भित्री तहमा सुती कपडा प्रयोग गर्नु छालाका लागि सुरक्षित हुन्छ।
८. समस्या देखिए बेवास्ता नगर्नुहोस्
लामो समयसम्म सुक्खापन, चिलाउने, रातोपन वा फाट्ने समस्या देखिनु एक्जिमा, एलर्जिक डर्माटाइटिस वा अन्य छाला रोगको संकेत हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा स्वयं उपचार नगरी तुरुन्त विशेषज्ञको सल्लाह लिनुपर्छ।
९. घरेलु उपचार र अनलाइन सल्लाहमा सावधानी
जथाभावी क्रीम वा घरेलु उपाय प्रयोग गर्दा समस्या झन् जटिल बन्न सक्छ। छालासम्बन्धी उपचार सधैं चिकित्सकीय मूल्यांकन र सिफारिसअनुसार गर्नुपर्छ।
१०. नियमित छाला परीक्षणलाई बानी बनाऔँ
जाडो सुरु हुनु अघि वा प्रारम्भिक लक्षण देखिँदै गर्दा छाला रोग विशेषज्ञसँग परामर्श लिनाले गम्भीर जटिलता र दीर्घकालीन उपचारबाट बच्न सकिन्छ।
चिकित्सकको सन्देश
जाडो मौसममा छालामा अत्यधिक सुक्खापन, चिलाउने, रातोपन, फाट्ने वा संक्रमण देखिएमा ढिला नगरी नजिकको स्वास्थ्य संस्था वा छाला रोग विशेषज्ञसँग सम्पर्क गर्नुहोस्। स्मरण रहोस्—छाला केवल सौन्दर्यको अंग होइन, यो शरीरको पहिलो सुरक्षा कवच हो। यसको संरक्षण नै समग्र स्वास्थ्यको संरक्षण हो।
नयाँ वर्ष २०२६ को हार्दिक शुभकामना
नयाँ वर्ष २०२६ ले तपाईंको जीवनमा स्वास्थ्य, मानसिक शान्ति, सकारात्मक ऊर्जा र समृद्धि ल्याओस्। स्वस्थ छाला, सुरक्षित जाडो र सन्तुलित जीवनसहित नयाँ वर्ष २०२६ को हार्दिक मंगलमय शुभकामना।
डा. अतुलेश कुमार चौरसिया
