वीरगञ्ज । प्रशान्त महासागरमा विकसित भइरहेको ‘अलनिनो’ मौसमी प्रणाली यस वर्ष ऐतिहासिक रूपमै शक्तिशाली हुन सक्ने चेतावनीसँगै नेपालमा पनि यसको सम्भावित असरबारे चासो बढेको छ ।

विश्व मौसम विज्ञान सङ्गठनलगायत अन्तर्राष्ट्रिय मौसम एजेन्सीहरूले अलनिनो तीव्र रूपमा बलियो बन्दै गएको सङ्केत गरेका छन् । अलनिनो सक्रिय हुँदा प्रशान्त महासागरको मध्य तथा पूर्वी भागको समुद्री सतहको तापक्रम अस्वाभाविक रूपमा बढ्दै विश्वव्यापी वर्षा प्रणाली, हावाको बहाव र वायुमण्डलीय चापमा परिवर्तन ल्याउँछ ।

अलनिनोको प्रभाव दक्षिण एसियाली मनसुनमा प्रत्यक्ष पर्ने भएकाले नेपाल पनि जोखिममा पर्न सक्ने विज्ञहरू बताउँछन् ।

नेपाल मौसम विज्ञान विभागका अनुसार अलनिनो सक्रिय भएका वर्षहरूमा प्रायः मनसुन कमजोर हुने, वर्षा ढिलो सुरु हुने वा औसतभन्दा कम वर्षा हुने प्रवृत्ति देखिन्छ । यसले विशेषगरी तराई र मधेस क्षेत्रमा धान रोपाइँ प्रभावित हुन सक्छ । वर्षा कमी हुँदा सिँचाइमा निर्भरता बढ्ने, जलस्रोतमा चाप पर्ने र लामो समयसम्म पानी नपर्दा खडेरीको अवस्था सिर्जना हुने जोखिम रहन्छ । पहाडी क्षेत्रमा पानीका मुहान सुक्ने तथा वन डढेलोको जोखिम पनि बढ्न सक्छ ।

कृषि क्षेत्रमा यसको असर गम्भीर हुन सक्छ । धान उत्पादनमा गिरावट आए खाद्य सुरक्षामा असर पर्न सक्छ भने पशुपालनमा पनि चारा अभावको समस्या देखिन सक्छ । यससँगै वर्षा कम हुँदा नदीहरूको बहाव घट्ने र जलविद्युत् उत्पादनमा कमी आउन सक्ने सम्भावना रहन्छ, जसले ऊर्जा आपूर्तिमा दबाब सिर्जना गर्न सक्छ ।

अलनिनो र जलवायु परिवर्तनको संयुक्त प्रभावले औसत तापक्रम अझ बढ्न सक्ने अनुमान गरिएको छ । अत्यधिक गर्मीका कारण हीटवेभको जोखिम बढ्न सक्छ भने डेंगुजस्ता कीटजन्य रोगको फैलावट तीव्र हुन सक्ने जनस्वास्थ्य विज्ञहरूको भनाइ छ । यसले विशेषगरी बालबालिका, वृद्धवृद्धा र दीर्घ रोगीहरूलाई बढी असर पार्न सक्छ ।

सम्भावित जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले खडेरी, वन डढेलो र खाद्य सङ्कटको पूर्व तयारीमा जोड दिनुपर्ने आवश्यकता औँल्याएको छ । कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयले सुक्खा सहन सक्ने बालीका जातको प्रयोग, वैकल्पिक बाली प्रवर्द्धन तथा सिँचाइ पूर्वाधार सुदृढीकरणजस्ता उपाय अपनाउन सुझाव दिएको छ ।

विज्ञहरूका अनुसार अलनिनो प्राकृतिक चक्र भए पनि पछिल्ला वर्षहरूमा जलवायु परिवर्तनका कारण यसको प्रभाव अझ तीव्र देखिन थालेको छ । त्यसैले नेपालले दीर्घकालीन रूपमा जलवायु अनुकूलन रणनीति प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्दै कृषि, ऊर्जा र विपद् व्यवस्थापन क्षेत्रमा पूर्व तयारीलाई सुदृढ बनाउन आवश्यक देखिएको छ ।